Gebelik Kaybı (Abort)

Atlarda Gebelik Kaybı (Abort)

Gebelik kaybı, kısrağın gebelik süresini (yaklaşık 340 gün) tamamlamadan önce yavruyu kaybetmesidir. Atlarda abort hem enfeksiyöz hem de non-enfeksiyöz nedenlerden kaynaklanabilir. Gebelik kaybının doğru nedeninin belirlenmesi, tekrarının önlenmesi ve sürüdeki diğer gebe kısrakların korunması açısından büyük önem taşır.

Non-enfeksiyöz Nedenler

İkiz Gebelik

Atlarda gebelik kaybının en yaygın non-enfeksiyöz nedenidir. Kısrakların uterusu normalde tek bir tayı taşımaya uygun olduğundan, ikiz gebelikler genellikle başarısız sonuçlanır.

• Abort genellikle gebeliğin 8-9. aylarında gerçekleşir
• Aborttan önce erken laktasyon (meme gelişimi) gözlenebilir
• Doğan tayların her ikisi de genellikle zayıf ve canlılığı düşüktür
• Önleme: Erken gebelik muayenesinde ultrasonografi ile ikiz tespit edilmesi ve birinin manuel olarak azaltılması (twin reduction) standart uygulamadır

Göbek Kordonu Anormallikleri

Göbek kordonunun aşırı uzunluğu, bükülmesi veya dolanması, tayın kan dolaşımını bozarak ani ölüme ve aborta neden olabilir. Bu durum genellikle önceden tahmin edilemez.

Plasenta (Eş) Sorunları

• Plasenta yetmezliği: Tayın yeterli beslenemememesi
• Plasentit (plasenta iltihabı): Enfeksiyöz veya non-enfeksiyöz nedenli
• Erken plasenta ayrılması

Kısrak Üreme Kaybı Sendromu (Mare Reproductive Loss Syndrome)

Belirli hava koşullarını takiben ortaya çıkan çadırcı tırtıl (eastern tent caterpillar) teması ile ilişkilendirilmiştir. Tırtılların yediği yabani kiraz ağacı yapraklarındaki maddeler kısrakta gebelik kaybına yol açabilir.

Önleme:

• Yaban kiraz ağaçlarının meralarden uzaklaştırılması
• Meraların düzenli biçilmesi
• Tırtıl mevsiminde kısrakların kuru ot ile beslenmesi

Çayır Svingeli (Fescue) Zehirlenmesi

Mantarla enfekte olmuş çayır svingeli otunun tüketimi, gebelikte ciddi sorunlara yol açar:

• Gebelik süresinin uzaması
• Zayıf veya ölü doğum
• Plasenta retansiyonu
• Süt üretiminin yetersizliği (agalaksi)

Önleme: Gebe kısrakların doğumdan en az 60-90 gün önce enfekte svingeli meralarından uzaklaştırılması.

Enfeksiyöz Nedenler

Viral Nedenler

Equine Herpesvirus (EHV-1 / EHV-4)

Atlarda enfeksiyöz abortun en önemli viral nedenidir. Virüs, plasentayı enfekte ederek tayın ölümüne neden olur. Abort genellikle gebeliğin son üç ayında (7-11. ay) gerçekleşir.

• Abort genellikle uyarıcı belirti olmaksızın ani olarak gelişir
• Sürüde birden fazla kısrağın aynı dönemde abort yapması tipiktir (abort fırtınası)
• Enfekte kısrak, virüsü diğer atlara bulaştırabilir

Aşılama: Gebeliğin 5., 7. ve 9. aylarında herpesvirus aşısı uygulanması standart önleme protokolüdür.

Equine Viral Arterit (EVA)

Çiftleşme veya solunum yoluyla bulaşır. Abort dışında ateş, burun akıntısı, bacak ödemi ve göz iltihabına da neden olabilir.

Bakteriyel Nedenler

• Streptococcus türleri
• Salmonella türleri
• Escherichia coli
• Leptospira türleri (leptospiroz)
• Potomac at ateşi (Neorickettsia risticii)

Bakteriyel enfeksiyonlar genellikle plasenta yoluyla (asendan enfeksiyon) veya kan yoluyla (hematojen yayılım) tayı enfekte eder.

Fungal (Mantar) Nedenler

• Aspergillus türleri
• Mucor türleri
• Candida türleri

Mantar enfeksiyonları genellikle plasentitten kaynaklanır ve kronik seyirli olabilir.

Abort Sonrası Yönetim

Tanı İçin Örnek Toplama

Abortun nedeninin belirlenmesi için şu materyaller veteriner hekime ulaştırılmalıdır:

• Abort olan yavru (fetus)
• Plasenta (eş) - eksiksiz olarak
• Kısraktan kan örneği

Laboratuvarda; histopatoloji, mikrobiyolojik kültür, virolojik testler ve serolojik analizler yapılır.

Biyogüvenlik Önlemleri

• Abort materyali (fetus, plasenta, sıvılar) diğer atlardan uzak tutulmalıdır
• Abort yapan kısrak sürüden izole edilmelidir
• Abort alanı dezenfekte edilmelidir
• Eldiven kullanarak hijyen kurallarına uyulmalıdır
• Özellikle EHV-1 şüphesinde sıkı karantina uygulanmalıdır

Önleme Stratejileri

Ne Zaman Veteriner Hekime Başvurmalısınız?

• Gebe kısrakta erken meme gelişimi ve süt sızması
• Vajinal akıntı (özellikle kanlı veya kokulu)
• Kısrağın gebelik süresinin normalden uzaması
• Sürüde birden fazla abort olması
• Ateş veya genel durum bozukluğu
• Abort gerçekleştikten sonra (neden araştırması için)

Uyarı: Sürüde birden fazla kısrağın kısa sürede abort yapması, bulaşıcı bir etkenin (özellikle EHV-1) varlığını kuvvetle düşündürür. Bu durumda acil karantina ve veteriner müdahalesi şarttır.