Veteriner Hekim Uyarisi
Bu bilgiler veteriner muayenesinin yerini almaz. Supheli durumlarda mutlaka bir veteriner hekime danisin.
Atlarda Kornea Hastalıkları
Kornea, gözün en dış şeffaf tabakası olup ışığın retinaya ulaşmasında kritik bir rol oynar. Atlarda kornea hastalıkları yaygındır ve göz sağlığını tehdit eden en önemli durumlar arasında yer alır. Korneadaki hasar, ağrıdan görme kaybına kadar geniş bir yelpazede sonuçlara yol açabilir. Atların büyük ve çıkıntılı göz yapısı, korneayı travmaya daha açık hale getirir. Erken tanı ve tedavi, görme yetisinin korunması için hayati önem taşır.
Kornea Anatomisi
Kornea beş tabakadan oluşur:
- Epitel: En dış koruyucu tabaka; hızlı yenilenme kapasitesine sahiptir
- Bowman tabakası: İnce, destekleyici zar
- Stroma: En kalın tabaka; korneaya yapısal dayanıklılık kazandırır
- Descemet zarı: Stromal tabakanın arka yüzünü kaplayan ince zar
- Endotel: En iç tabaka; korneanın şeffaflığını sürdürmek için sıvı dengesini ayarlar
Sağlıklı korneada kan damarı bulunmaz; beslenmesini gözyaşı filmi ve ön kamara sıvısından (aköz hümör) sağlar. İltihaplanma durumunda çevreden kornea içine yeni damarlar büyüyebilir (neovaskülarizasyon).
Başlıca Kornea Hastalıkları
Yüzeysel Keratit
Korneanın dış tabakalarında meydana gelen iltihaptır. Çeşitli nedenlere bağlı olarak gelişebilir.
Belirtiler:
- Korneada bulanıklık (ödem veya hücresel infiltrasyon)
- Kornea yüzeyinde damarlanma (neovaskülarizasyon)
- Gözyaşı artışı ve ışığa duyarlılık
- Blefarospazm (göz kapağını sıkma)
Nedenler:
- Göz kapağı anormallikleri (entropiyon, ektropiyon)
- Kronik irritasyon (toz, kum, yabancı cisimler)
- Gözyaşı yetersizliği (keratokonjonktivitis sicca)
- Equine herpesvirus enfeksiyonu
İnterstisyel Keratit
Korneanın derin bağ dokusu tabakasını etkileyen iltihaptır. Genellikle ön üveit (iris iltihabı) ile birlikte seyreder.
Özellikler:
- Derin korneal ödem ve bulanıklık
- Yaygın damarlanma
- Taylarda septisemiye (kan zehirlenmesi) bağlı gelişebilir
- Tek taraflı veya çift taraflı olabilir
Kornea Ülseri (Ülseratif Keratit)
Kornea yüzeyindeki epitel tabakasının bütünlüğünün bozulması sonucu oluşan açık yaralardır. Atlarda en sık karşılaşılan ve acil müdahale gerektiren kornea sorunlarından biridir.
Sınıflandırma:
| Tip | Derinlik | Özellik |
|---|---|---|
| Yüzeysel ülser | Yalnızca epitel | Genellikle hızlı iyileşir |
| Stromal ülser | Stroma tabakasına ulaşmış | Daha ciddi, enfeksiyon riski yüksek |
| Derin ülser | Descemet zarına kadar | Perforasyon riski taşır, acil durum |
| Descemetocele | Yalnızca Descemet zarı sağlam | Acil cerrahi gerektirir |
Nedenler:
- Travma (dal, saman parçası, tımar sırasında çarpma)
- Yabancı cisim
- Equine herpesvirus enfeksiyonu
- Sekonder bakteriyel veya mantar enfeksiyonu
- Göz kapağı anormallikleri
Belirtiler:
- Şiddetli ağrı, blefarospazm ve gözyaşı akması
- Korneada beyaz veya sarımsı bulanık alan
- Göz kısma ve ışıktan kaçınma
- İlerlemiş vakalarda kornea yüzeyinde çöküntü (erime)
Kornea Apsesi
Kornea dokusu içinde irin birikmesiyle oluşan ciddi bir enfeksiyöz durumdur. Genellikle kornea ülserinin iyileşme sürecinde bakteri veya mantarın stroma tabakası içinde hapsolmasıyla gelişir.
Özellikler:
- Korneada sarı-beyaz, yoğun infiltrat görülür
- Çevreden yoğun damarlanma
- Şiddetli ağrı ve göz içi iltihap
- Tedavisi güçtür ve uzun sürer
Kornea Laserasyonu (Yırtık)
Korneada mekanik travma sonucu oluşan kesik veya yırtıktır.
Belirtiler:
- Son derece ağrılı; at gözünü tamamen kapatabilir
- Korneada görülebilir yırtık veya çentik
- Ön kamara sıvısı sızıntısı (tam kat yırtıklarda)
- İrisin yırtık bölgesinden dışarı çıkması (iris prolapsusu)
Uyarı: Kornea laserasyonu acil veteriner müdahale gerektiren bir durumdur. Gözü temiz tutmaya çalışın, gözü ovuşturmayı veya bastırmayı engelleyin ve en kısa sürede veteriner hekimi arayın.
Keratomikoz (Mantar Keratiti)
Atlarda özellikle dikkat gerektiren bir kornea hastalığıdır. Sıcak ve nemli iklimlerde daha sık görülür.
Etkenler: Aspergillus ve Fusarium türleri en sık rastlanan mantarlardır.
Risk faktörleri:
- Uzun süreli topikal antibiyotik veya kortikosteroid kullanımı
- Kornea travması sonrası
- Nemli iklim koşulları
Önem: Keratomikoz, tüm tedavi çabalarına rağmen etkilenen gözlerin yaklaşık %25'inde kalıcı görme kaybıyla sonuçlanabilir. Bu nedenle erken tanı ve agresif tedavi kritik önem taşır.
Tanı
Klinik Muayene
- Göz kapakları ve konjonktivanın inspeksiyonu
- Korneanın düzgünlüğü, şeffaflığı ve damarlanma durumunun değerlendirilmesi
- Ön kamara muayenesi (iltihap, hipopyon aranması)
Tanısal Testler
- Fluoresein boyama testi: Kornea ülserlerinin tespitinde altın standart; epitel hasarı olan bölgeler yeşil floresan verir
- Rose Bengal boyası: Devitalize (canlılığını yitirmiş) kornea hücrelerini boyar; erken mantar enfeksiyonlarında yardımcı
- Korneal sitoloji ve kültür: Kazıntı örneğinden bakteri ve mantar tespiti
- Göz içi basıncı ölçümü (tonometri): Glokom veya üveit eşlik edip etmediğinin değerlendirilmesi
- Göz ultrasonografi: Arka segment ve göz içi yapıların değerlendirilmesi (kornea opak olduğunda)
Tedavi
Yüzeysel Kornea Ülseri Tedavisi
- Topikal antibiyotik: Geniş spektrumlu (kloramfenikol, ofloksasin veya gentamisin) göz damlası/merhemi; günde 4–6 kez
- Atropin göz damlası: Pupilla genişletme ve siliyer kas spazmını çözme (ağrı azaltma)
- Topikal NSAİD: Ağrı ve iltihap kontrolü
- Yüzeysel ülserler genellikle 5–7 gün içinde iyileşir
Derin Kornea Ülseri ve Apse Tedavisi
- Yoğun topikal antibiyotik: Saatte bir uygulamaya kadar sıklaştırılabilir
- Antifungal tedavi: Keratomikoz şüphesinde natamisin, vorikonazol veya itrakonazol göz damlası
- Subpalpebral lavaj sistemi: Göze sürekli ve düzenli ilaç ulaştırmak için göz kapağı altına yerleştirilen kateter
- Korneal greft veya konjonktival flep: Derin ülserlerde yapısal destek sağlamak için cerrahi onarım
- Kollajenaz inhibitörleri: Kornea erimesini önleyen serum veya EDTA bazlı göz damlaları
Kornea Laserasyonu Tedavisi
- Acil cerrahi onarım (kornea dikişi)
- Yoğun antibiyotik ve antiinflamatuar tedavi
- Göz koruma (geçici göz kapağı dikişi — tarsorafi)
Genel Tedavi İlkeleri
- Kortikosteroidler: Aktif kornea ülserinde kesinlikle kullanılmamalıdır (ülserin derinleşmesine ve perforasyona neden olabilir)
- Sinek maskesi: Tedavi süresince göz koruma için
- Düzenli kontrol: Tedavi yanıtı fluoresein boyama ile izlenmeli
Komplikasyonlar
- Kornea skarı (kalıcı bulanıklık)
- Kornea perforasyonu
- Ön üveit ve glokom
- Endoftalmi (göz içi enfeksiyonu)
- İris yapışıklıkları (sineşi)
- Kalıcı görme kaybı veya gözün kaybedilmesi
Önleme
- Ahır ve padoklarda sivri kenarları, çıkıntılı telleri ve kırık tahtaları ortadan kaldırın
- Sinek maskesi kullanarak gözü böcek irritasyonundan ve mekanik travmadan koruyun
- Tozlu ortamlarda iyi havalandırma sağlayın
- Tımar sırasında göz çevresinde dikkatli olun
- Kornea sorunlarının erken belirtilerini tanıyın (gözyaşı artışı, göz kısma) ve hızla müdahale edin
- Uzun süreli topikal kortikosteroid kullanımından kaçının
Ne Zaman Veteriner Hekimi Aramalısınız?
- At gözünü kapatıyorsa veya açamıyorsa
- Aşırı gözyaşı veya pürülan akıntı varsa
- Korneada beyaz, sarı veya mavi bulanıklık fark ettiyseniz
- Göze yabancı cisim girme şüphesi varsa
- Kornea yüzeyinde çukurlaşma veya yırtık görülüyorsa
- Tedaviye rağmen belirtiler 48 saat içinde iyileşme göstermiyorsa
- Gözde herhangi bir travma meydana geldiyse